W dniu 23 marca 2006 r., w Markowej k/Łańcuta, w przeddzień obchodów 62 rocznicy zbrodni na rodzinie Ulmów i ukrywanych przez nią Żydów z rodzin Szallów i Goldmanów, prezes Instytutu Pamięci Narodowej Janusz Kurtyka i minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kazimierz M. Ujazdowski podpisali wspólną deklarację „Świadkowie historii”, dotyczącą utrwalania i prezentacji relacji świadków historii Polski w XX wieku.

Podczas tej samej uroczystości szkole podstawowej i gimnazjalnej w Markowej zostało nadane imię Sług Bożych Rodziny Ulmów.

Treść deklaracji:

Świadkowie Historii

Wspólna deklaracja Kazimierza M. Ujazdowskiego – ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Janusza Kurtyki – prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w sprawie utrwalania i prezentacji relacji świadków historii Polski w XX wieku

Dziś w Markowej wspominamy rodzinę Ulmów, zamordowaną przed 62 laty przez Niemców za ukrywanie Polaków żydowskiego pochodzenia. Była to jedna ze wspaniałych, bohaterskich polskich rodzin, które poniosły najwyższą karę za pomoc udzielaną Żydom podczas okupacji niemieckiej. Rodzina Ulmów zaliczona została do grona „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata”, wszczęty został ich proces beatyfikacyjny.

Poznając losy i czyny konkretnych ludzi w sposób szczególnie dobitny ukazują nam się skomplikowane i dramatyczne dzieje Polski w ubiegłym stuleciu. Bardzo często nie zdajemy sobie sprawy, że tuż obok nas wciąż żyją autentyczni świadkowie XX-wiecznych dziejów Polski – II Rzeczypospolitej, tragicznych wydarzeń II wojny światowej czy okresu komunistycznego zniewolenia. Nieubłagany upływ czasu sprawia, że takich żyjących osób z każdym rokiem jest coraz mniej. Upamiętnienia wymagają nie tylko relacje świadków przełomowych wydarzeń, znanych z kart podręczników historii, ale również losy takich ludzi, jak mieszkańcy Markowej.

Dlatego też uznajemy, że pilnym zadaniem jest zainicjowanie programów na rzecz utrwalenia i upowszechnienia relacji świadków historii Polski w XX wieku. W 2000 roku z inicjatywy ministra kultury i dziedzictwa narodowego Kazimierza M. Ujazdowskiego prowadzona była akcja zbierania świadectw związanych z historią powstania „Solidarności”. Pomysł pobudzenia refleksji nad najnowszą historią Polski i sensem poświęcenia się za Ojczyznę poprzez pokazanie losów i świadectw konkretnych osób legł u podstaw zorganizowanej przed kilkoma laty wystawy „Bohaterowie naszej wolności” i poprzedzającej ją kampanii społecznej. Instytut Pamięci Narodowej realizuje wraz z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych program Instytutu Studiów Strategicznych INDEX – upamiętniający Polaków zamordowanych lub represjonowanych przez niemieckiego okupanta za udzielanie pomocy ukrywającym się obywatelom polskim narodowości żydowskiej, Biuro Edukacji Publicznej IPN prowadzi notacje razem z ośrodkiem „Karta”, Oddziały BEP IPN we współpracy z TVP S. A. dokonują nagrań świadków historii.

Podobne programy powinny również objąć utrwalanie relacji świadków popełnionych w czasie II wojny światowej zbrodni na ludności cywilnej, powojennych zbrodni komunistycznych, wystąpień przeciwko władzom PRL czy tworzenia i funkcjonowania „Solidarności” i innych ruchów opozycji niepodległościowej. Nie powinny być to jedynie programy o charakterze ściśle naukowym. Duże znaczenie przywiązujemy do działań podejmowanych przez uczniów, studentów, organizacje pozarządowe, parafie czy środowiska lokalne.

Minister kultury i dziedzictwa narodowego wraz z Instytutem Pamięci Narodowej udzielą wsparcia takim obywatelskim przedsięwzięciom. Zebrane w ten sposób świadectwa wykorzystane zostaną w programach edukacyjno-badawczych prowadzonych przez powstające Muzeum Historii Polski, w którym przy wykorzystaniu nowoczesnych, multimedialnych środków będą mogły być opracowane i zaprezentowane wszystkim zainteresowanym.

Janusz Kurtyka
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Kazimierz M. Ujazdowski
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Markowa, 23 marca 2006 r., w przeddzień 62. rocznicy zbrodni na rodzinie Ulmów i ukrywanych przez nich Żydów z rodzin Szallów i Goldmanów

Wszystkie zdjęcia zostały zrobione w Markowej 23 marca 2006 r. podczas uroczystości nadania szkołom podstawowej i gimnazjum imienia Sług Bożych Rodziny Ulmów.
Autor: Sławomir Kasper.

Na zdjęciach m.in.: wizyta uczniów ze szkoły żydowskiej z Jerozolimy oraz podpisanie deklaracji przez Ministra Ujazdowskiego i ś.p. Prezesa.